Mưa Ngũ Cung

Qun Văn

 

 

    Mưa Ngũ Cung

    ng nguyn dũng

 

 

- Tui học ca diễn với bầu Tm Ng của gnh Chung Vng lc tui đu chừng bảy tuổi, đang học lớp tư trường lng, mới a đọc viết. Sng đi học, chiều về bữa chăn tru bữa phụ lm ruộng bữa vt mương, đủ chuyện hết. Ba m tui vốn l t điền cho địa chủ Huỳnh tấn Bửu, b hộ kht tiếng su tỉnh Nam kỳ thủa đ. Ni thiệt, ổng khng phải l người c như lời thin hạ đồn. M tui kể lại, lần bả chuyển bụng sanh tui, nếu khng c ổng cho ghe my chở ra nh thương tỉnh, chắc cả mẹ lẫn con đ ra người thin cổ. Tui nằm ngược, phải mổ. Sau đ họ nui trong lồng kiếng thm ba thng mới cho đem về nh. Mấy b y t ni lại với m tui, lc mổ bưng tui ra, tui xuội lơ h, nếu sống hẳn bị một khuyết tật no đ. Ai d lc tui vừa ln năm, cn ni ngọng, m đ v vẽ ht xướng rồi. Tại d Năm Xun hết trọi. D l em ruột của m, bỏ qu ln t tc tạm nh ba m tui, chờ được pht ruộng đất, nhận chưn t điền. Ni cho ngay, địa chủ Bửu c phần no bc lột. Đu phải ai muốn lm t điền cho ổng cũng được. Phải chờ c chỗ trống, mnh nhảy v thế. Trong khi chờ cũng phải lao động cật lực như mọi người. Sau mỗi vụ la, được pht gạo; tới Tết được cấp cho vi thước vải . D Năm Xun dang nắng dầm mưa nước da đen đa, nhưng c duyn hết sức. Đặc biệt d c giọng ca trong trẻo, nn ngn nga ht xướng tối ngy. M tui ni hoi, tui biết ht nhờ sữa của d Năm. Khng hiểu sao, mới mười tm tuổi, đu đ đẻ chửa g m dưng khng d c sữa thay m cho tui b. M kể, thủa nhỏ tui đẹp như tin đồng, ai thấy cũng đi nựng. Thời đ lng qu mnh ngho lắm, lm g c điều kiện ra tiệm chụp vi tấm hnh lm kỷ niệm, thnh ra tui chỉ cn giữ mấy tấm lc tui khởi nghiệp cầm ca. Để tui đưa cho ng k giả coi chơi!

 

Dng di một hơi, tới đ nghệ sĩ Đắc Phước run tay cầm quyển lưu ảnh trao cho k giả Văn Trọng. Hai người ngồi đối diện. Căn gc chật, thng tm, thời tiết thất thường. Hm qua mưa dầm trọn đm, mt mẻ được buổi sng, trưa nắng ln lại nng hầm. Cửa nẻo toang hoc. Vi ngọn gi nht nht tun qua, phả hơi yếu ớt. Lu lu Văn Trọng lại rt khăn tay chặm mồ hi trn.

Trong lc Đắc Phước vng vo chuyện đời, tai Văn Trọng lắng nghe m mắt chăm ch ngắm nhn tấm vch trước mặt. Ảnh lộng kiếng treo sắp lớp. Mu thuốc rửa ngả nu, c tấm ố vng, bạc thếch từng đốm như bị vi tạt. Trước khi tới đy để phỏng vấn nghệ sĩ lo thnh Đắc Phước, người đ hiến dng gần như trọn đời cho sn khấu cải lương, k giả Văn Trọng đ chịu kh tm đọc tiểu sử của ng. Vỏn vẹn ba trang với ảnh bn thn trong quyển bin khảo Nguồn gốc v nhn vật điển hnh ca tuồng Nam bộ. ng sanh năm 1921 tại lng Đầm dơi, tỉnh C mau, xuất thn bần cố nng, ... V phần kết luận: "ng đ tận tuỵ gp phần khng t vo hai cuộc cch mạng vĩ đại chống Php, chống Mỹ của dn tộc ta. Sự nghiệp của ng v vậy đng được vinh danh như tấm gương tiu biểu cho ngnh ca tuồng Nam bộ". Đọc xong, Văn Trọng khng khỏi trầm ngm. Theo lời vi đồng nghiệp đi trước, kẻ bảo Đắc Phước bị mc nối lm cn bộ nội thnh của Mặt trận Giải phng sau lần xuất ngoại trnh diễn ở Ba-l, người cho rằng ng chỉ l nạn nhn của tranh chấp, khng những trong giới ca diễn m cn trong tầng cấp x hội.

 

Đắc Phước nhấc ghế st gần Văn Trọng, tay lật từng trang quyển lưu ảnh, giọng xc động:

 

- ng k giả coi n, ảnh nầy chụp tui sắm vai Na Tra trong tuồng cải lương Hồ Quảng "Đường sang Ty trc". Cn trong tấm nầy, tui lm vua Tu, ci ng Phổ Nghi đ, ng k giả biết m! Tui cn đng vai Tấn Lực trong "Phạm Cng, Cc Hoa", lm tiểu đồng theo hầu Lương Sơn B. Đ l thời tui cn nhỏ, được quần chng gọi tưng "thần đồng". Tuy đng vai phụ, nhưng trong tuồng no, ng nhưn cũng xếp cho tui được ht h vi cu. Thủa đ người diễn vai nh khng nhiều nn thỉnh thoảng tui cn vẽ mặt lm đo con. Để tui kể chuyện tui theo gnh ht cho ng k giả nghe chơi! Bầu Tm Ng l b con xa bn ngoại tui. Bi trường năm đ ban Chung Vng tới đng đ ngoi chợ lồng, cch lng Đầm dơi gần nửa buổi cho. Một hm ng bầu theo xe ngựa quảng co, tạt ngang nh thăm ba m tui, nhằm lc tui đang la vịt v chuồng, tay cầm roi tre phất "trt, trt" trong khng kh, miệng nghu ngao điệu L chim quyn học được của d Năm Xun...

 

- Giọng đứa no nghe sắc qu vậy chị?

 

- Thằng Phước đ ch Tm, con t của tụi tui. N ht h miệng khng ko da non.

 

- Chị ku n v cho tui coi tạng!

 

Cho hỏi xong xui, bầu Tm rịt tay thằng Phước, lật coi qua loa rồi vuốt m thằng nhỏ, ni:

 

- Tốt, c hoa văn, vc vạc thanh tao, hồng diện dĩnh ngộ. Chu ln mấy rồi?

 

Thằng Phước đỏ mặt lng bng:

 

- Dạ, bảy.

 

- Ht lại ci bi mới ny cho ch nghe!

 

Thằng Phước ci gầm, lắc đầu nguy nguẩy. Người mẹ cười lớn:

 

- Xấu hổ đ m. Thi, đi tắm rồi phụ d Năm dọn cơm. Nhơn tiện mời ch Tm ở lại dng bữa với tụi tui, cơm canh đạm bạc.

 

- Cm ơn chị, hm nay khng được, đm xe thồ ngồi chờ ngoi kia, Tui cn lui tới nữa m. Hm no rảnh, tui mời anh chị tới coi tụi tui diễn tuồng, nhớ dắt thằng Phước theo!

 

Hm cả nh đm tm cho ghe ra chợ tỉnh coi ht tuồng, người mẹ chuẩn bị cơm nước đem theo từ sớm, gồm cơm nắm muối m, vi miếng kh c tra gi giấy nhựt trnh v bnh tr ủ trong vỏ dừa kh. D Năm Xun cho mũi, người cha cho li. Quần o dnh cho ba ngy tết được đem ra bận. D Năm Xun cn xức dầu dừa chải tc, hi bng bụp v nt xoa hai m. Chỉ vậy thi m gương mặt d rạng rỡ hẳn. Mỗi lần d vung tay khua cho, cnh o b ba ngấp ngh lưng quần sa-teng đen, h khoảnh tam gic trắng muốt.

 

Ghe khởi dầm từ trưa, tới chợ tỉnh lc nắng đ xế. Bữa nay ban Chung Vng diễn tuồng "Hoa Mộc Lan tng chinh" tại đnh Quan Cng, người coi đng nghẹt. Bầu Tm dnh cho nh thằng Phước mấy chỗ ngồi hạng c ko. Sn khấu đn đuốc sng choang. Gin nhạc tiều ko điệu Nam điệu Quảng ron rt. Phng cảnh lộng lẫy, đo kp sắm y trang hực hỡ. Lc nghỉ giải lao, bầu Tm tới xin php ba m dắt thằng Phước v hậu trường.

 

Dy hnh lang hẹp, lt gạch nung đằng sau sn khấu l lối đi dnh cho ban cng đnh hằng năm, giờ thnh chỗ ho trang sắm bộ cho đo kp. Bầu Tm chỉ trỏ, giải thch lun miệng. Thằng Phước lắng tai m thần tr lất vất nơi đu. Trời đ vo đm mịt mng. Bn ho trang gỗ tạp thắp đn dầu ngọn lớn, rọi sng những khun mặt kề gương bể, loang ố lớp trng thuỷ. Đo kp đương t lại dấu son phai, dặm lại g m lợt, sửa lại hng mi nghing. Thứ ảnh sắc nầy, thằng Phước mới thấy lần đầu m c cảm tưởng như đ chim nghiệm đu rồi. Ảo gic lờ mờ, gẫy nt nhưng linh động với ton bộ ngũ quan, tựa thứ cảm xc mỗi lần n khứng tiếng ht chơi: bầu sữa mt rượi trắng tươi của d Năm Xun b mớm bi ru em hay điệu Xun tnh, Bnh bn. N nhớ hoi lời m ni, thằng Phước tốt giọng nhờ sữa của con Năm!

 

Vn tuồng lc đm đ su. Ngoi bến sng, ghe xuồng no nhiệt tra dầm, quay mũi. Trăng cận rằm rải vng ln mặt sng. Khng hiểu sao, sắc nguyệt đm nay đỏ ửng như bn lửa. Cha vặn nhỏ tim đn. Lc vẩy nước m sắc, ngước mặt thấy lớp my vắt ngang khun trăng, xm xịt như đm khi một cơn hoả tai. Sng mnh mng, tinh t tận cng, chiếc tam bản run rẩy như cnh kh trong cơn bần thần của trời nước. Dư m buổi ht tuồng cn ấm tro, gi trăng hứng tnh lm bốc lửa tiếng ht thằng Phước xướng cao. Bi vọng cổ từ biệt lc nữ tướng ln ngựa ra sa trường. Vừa lc trăng nức sng. Đm chy thật sự pht hoả, rảy chập chờn ln lưng nước. Quang cảnh trng như giả, như thể mọi sự vừa vuột mất bản tướng, gắn ln tấm mặt nạ ho trang, bước qua cảnh giới hu rạng v bin của tuồng tch.

 

D Năm Xun cũng ho giọng ht cương. Tới đoạn sng tẽ nhnh, cha rẽ dầm. Đi bờ cy rậm, dy leo lơi lả như rắn treo. Chỗ nước hẹp, lục bnh lắp kn lng sng. Vm cy, c nơi đom đm nhấp nhy hoan lạc, c nơi nhớn nhc hai mắt th lo ln tinh. Ghe trườn tới đu, cn trng bặt tiếng tới đ. Chỉ cn giọng thằng Phước dịu nhiễu rt đầy khung đm, mi mẫn tới độ cỏ cy cũng xc động, lả ngọn r rượi.

 

Vi ngy sau, nhằm bữa nghỉ ht, bầu Tm tới viếng nh ba m thằng Phước. Lần nầy ng nấn nn lu hơn. Cơm nước xong xui, ng v cha thằng Phước ngồi uống tr, ht thuốc vấn bn hin nh trống vch. Nắng uể oải nghing bng. Tt tắp, chỗ ruộng đất gip trời, my xm cuồn cuộn, vạm vỡ.

 

Bầu Tm rt một hơi su, phả khi khoan khoi, rồi cất giọng nhấp chừng:

 

- Anh chị tnh... sao với thằng Phước?

 

Người cha nhu my, toan hỏi th bầu Tm đ tiếp lời:

 

- tui muốn ni tới tương lai của n đ m.

 

Người cha ngập ngừng:

 

- Ừ, th... cũng như tui thủa trước... Tới tuổi trổ m tui cho n đi theo đm chăn tru qua ma nước lụt, rồi da nối nghiệp tui lm t điền cho ng chủ đy.

 

- Hơi uổng nghe anh!

 

- Sao uổng?

 

Bầu Tm hạ giọng chẩm ri:

 

- Anh nghĩ coi, đ đnh tui l ci thứ xướng ca v loi, tri sng lạc chợ, nhưng một khi đ vay nghiệp th phải trả. Tui thấy thằng Phước vừa đẹp tướng vừa tốt giọng, nếu để n theo nghề lm ruộng, thiệt uổng. tui muốn xin anh chị cho n theo tui.

Nt mặt người cha sựng lại giy lt. ng khng trả lời ngay m nng chung tr mẻ miệng, hớp ngụm nhỏ. Bầu Tm nơm nớp ng thẳng mặt ng. Khoảnh khắc ấy, c tia sng lạc ln gương mặt người cha dải nắng chan mưa, tựa như đn tuồng vừa phực sng, vẽ ln tấn đời bần cng, xơ xc của kiếp gặt thu cấy mướn. ng nheo mắt chi nắng, day nhn bầu Tm, giọng buồn buồn:

 

- Ch ni c l, nghiệp dĩ c vay c trả. Để tui hỏi lại bả rồi cho ch hay sau. Chừng no ch nhổ rạp?

 

Bầu Tm mừng khấp khởi:

 

- Tới ma gặt th dọn gnh, ng chừng hơn thng nữa.

 

- Cn lu m. Rảnh, ch cứ gh chơi. Vợ chồng tui ngho của nhưng giu nhơn nghĩa, ch chớ ngại!

 

Rồi hai người xoay qua bn chuyện thế sự. Nghe đồn đm người m st Đức thầy đang lm honh lm tướng ở miệt Tr vinh, Chu đốc. Họ cũng l Việt minh, cũng chống Php nhưng theo lời Đức thầy giảng dạy lc cn tại thế, họ khc ch hướng. Dn cư những miệt hẻo lnh khiếp sợ tới đỗi cất dẹp bn thờ, chn giấu nữ trang chạm khắc tượng Phật; cha chiền thưa người lai vng. Biết vậy, nhưng mấy ai rnh rẽ đầu đui. Chuyện trước tin l tm cch tho ch thực dn đ hộ, sau l thot căn t điền, bi sạch tầng lớp địa chủ l thứ tay sai ngoại bang, bc lột giai cấp bần cng.

 

Chợt, nắng tắt ngm, một vạt tối p xuống. Hai người đn ng hoang mang rảo mắt ng mng. Từ hướng trời nặng trịch my xm, một đm bụi đen thốc ln. Thoạt đầu nhỏ như bn tay xo, thoắt ci loang rộng, lắp kn vm trời đỏ ối rng chiều, km theo thứ tiếng động dị thường, nghe như hằng triệu hm răng nghiến nhau tru tro. Khng ai bảo ai, mọi người trong nh ta ra sn, ngửng đầu theo di hiện tượng lạ. Đm bụi xoẹc ngang, từng vệt chằng chịt như tn bắn, cứa bấy da trời. Tiếng cứa loen lot như kim chch v thnh gic. Dơi. Khng phải một bầy m hằng h sa số, xoạc cnh ngập kn khng trung. Pht chốc, mặt đất tối bưng như cảnh nhật thực. Cỏ cy cng sinh vật đồng loạt bất động như bị thi min, sửng mắt nghiệm lại từng chi tiết từ gc su qu khứ. Lịch sử man rợ thời Nam tiến. Lưỡi dao vĩ đại bn ngt của tham vọng qut ngang đất, huỷ diệt cả một chủng tộc. Ring giống dơi kịp thời lnh ra biển, ẩn nu trong hang động một hoang đảo ngoi khơi xa, để lại dấu tch nơi nầy ci tn Đầm dơi.

 

Hm nay, chng đột ngột ko về. Những hồn ma diệt chủng kiếp no loi ngoi theo dậy, ro tiếng nguyền rủa, đi lại những thứ đ bị cưỡng đoạt.

 

Hiện tượng kỳ quặc ko di chừng vi pht, rồi khng gian trở lại như cũ. Vi giọt sng gắng sức h nhịp thở cấp bch vo lng trời đỏ chạch như thổ huyết. Cy l, cỏ đất b bết phn dơi.

 

Bầu Tm cắt nghĩa như sau:

 

- Chữ nho gọi dơi l phước, đồng m với phước lợi, ắt hẳn điềm lnh, b con đừng lo!

Khuya đ, v giường, cha thằng Phước rủ rỉ thuật lại đề nghị của bầu Tm cho vợ nghe. Thoạt đầu b quyết liệt khng chịu, sau nghe lời giải thch của chồng, b bảo để nghĩ lại.

 

Thằng Phước bưng mặt khc khi nghe m hỏi n c ưng bụng đi theo bầu Tm học nghề ht. Chỉ khc chớ khng trả lời, rồi chạy một mạch ra chi l, chỗ n thường đụt mưa. N vật người xuống ổ rơm, tỉ t thm một lt rồi trở lưng nằm ngửa, mặt ngước ln mi l chằm quăn queo, kh khốc. Tiếng tắc k trc lưỡi chăm chắp rồi ngưng bặt. Thằng Phước tưởng ra đ l tiếng bo hiệu tuồng ht sắp mở mn. Trống tiểu g tung tung, lin hườn với chập cho v song lan lc trc dồn dập. Sn khấu đn thắp sng trưng. Phng cảnh sơn thuỷ chập chờn. Đo kp trang phục rạng rỡ, dim da. Bộ tịch ăn khớp nhịp nhng theo bi bản ngũ cung. Tiếng đờn km ẻo lả ko ngang dọc điệu Nam, điệu Huế ai on. Ci lng thằng Phước như vừa lấn sang ci giới khc. N bỗng thấy ra trước mặt ci lối đi như được vạch sẵn.

 

Người mẹ tỏ vẻ ngạc nhin khi nghe đứa con trai thuận lng đi theo gnh ht. Thằng Phước ni như người lớn:

 

- Ci số con l như vậy, sắm tuồng cho thin hạ mua vui.

 

Người mẹ quệt nước mắt, gượng cười:

 

- Ờ, con nhập ban ch Tm một ma coi sao. Ưng bụng th theo lun, cn như khng khứng th da đy lm ruộng. G th chớ, nhớ cho ba m biết tăm hơi, đừng ngậm thinh lm m trng, nghe con!

 

Tối trước ngy xa nh, thằng Phướng xin d Năm Xun cho n v mng nằm chung. Nh d Năm mới cất ở cuối vườn, cạnh mương nước gip ruộng la mnh mng. Bn trong, d Năm tm vn gọn gng, sạch sẽ. Một vch l chia gian. Thằng Phước ưa tới đy. Lần no cũng vậy, n đều chạy v gian trong, tht ln giường tre lt chiếu nằm dang tay, miệng ton ht đủ chuyện. Chỗ nằm của d Năm c hơi hướm lạ mũi, ngọt đằm hương tri chn, the the mi dầu khuynh diệp. V du dịu hơi người, thứ hợp hương của mồ hi đn b v chất sữa m thằng Phước b mớm thuở sơ sanh.

 

D Năm mc cho thằng Phước chn ch thưng, miệng cười mm chi, hỏi:

 

- Chu đi theo đm ht, nhớ ci g nhứt?

 

Thằng Phước ngồi ở mp giường, nhai xệu xạo, thấy vị ch lạt lẽo, khng như mọi ngy. N bung muỗng, chi mp, cố giữ chặt dạ:

 

- Nhớ đủ thứ hết, nhứt l.. l... nhớ d Năm.

 

D Năm tới ngồi cạnh, giơ tay vuốt tc thằng Phước. Đứa con trai lặp cặp đặt chn ch xuống đất, ngoặt đầu dựa vai người đn b. Hương da thịt thn quen xng ln. Rồi khng cưỡng được cơn sng lng, n dụi mặt v trũng ngực mềm mại, mt rượi của người đn b, ngấn vai rng động từng chặp. Người đn b p m xuống đầu tc lười xười kht nắng, chắt lưỡi vỗ về:

 

- C g đu m khc. Đi rồi da, chớ bộ đi lun!

 

Đoạn người đn b lẩm nhẩm cất giọng bi, điệu Mẫu tầm tử, ngả lưng xuống chiếu. Chụp đn trứng vịt mc đầu so tre căng mng rảy nh sng yếu, vng lườm ln khoảng ngực hở khuy, nhấp nh theo ln hơi ngũ cung. Ngn tay thằng con trai d dẫm theo bẩm tnh sơ khai, lần tho những khuy nt cn lại, lướt mi tm. Nm ngực căng theo tiếng nức ứ đọng cổ họng. Ngọn đn chng chnh cảm xc ly tn.

 

Lc d Năm Xun ngưng giọng, ngoi đm trở mnh xo xạc gi x l. Muỗi vo ve quanh quất. Thằng Phước vi mặt ngủ qun trn phiến ngực trần. D Năm nhẹ nng đầu n, đặt xuống gối. Mp mi đứa con trai cn hoen giọt sữa thanh tn.

 

- ng cn giữ tấm hnh no của d Năm?

 

Nghệ sĩ Đắc Phước xo tay chặn ln trang ảnh ố mu, thở ra tiếng, mắt nhn ra vung cửa mở. Nắng xuyn l, trổ bng lập lo. Những chiếc bng, những ma ảnh quen mắt thn hơi chợn vợn. ng lắc đầu:

 

- Khng. Tối đ l lần cuối cng. Hm sau bầu Tm tới dắt tui đi. Khng phải một m mt ma. Thời gian đầu, khuya no tui cũng khc v nhớ nh, hễ chợp mắt l thấy dơi từng đn ko về đặc kn. Nghe tui ngủ mớ la lối, nỉ non suốt đm, mấy c ch đo kp khng biết lm sao, rốt cuộc thay phin nhau cho tui nằm chung. Mộng dữ lần hồi tan đi. Tui quen dần với kiếp cầm ca ry đy mai đ. Năm th mười hoạ tui mới nhận được tin nh. Mỗi bận nhận thơ, tui lẫn đẫn bỏ ăn bỏ ngủ mấy hm liền. Bao nhiu l thơ, tui giữ đủ bấy nhiu, dẫu những biến động quốc sự. Hết Ty ruồng tới Thổ dậy, rồi đất nước phn hai, đm tập kết đm ở lại. Tới thời chống đế quốc Mỹ, họ vượt tuyến trở v... Đắc Phước vừa l la giọng kể vừa x ghế đứng ln, tới mở hộc tủ, lấy ra xấp thơ rng dy chữ thập. Giọng ng lc gần lc xa, khi to khi nhỏ, trầm bổng như đng tuồng. K giả Văn Trọng gật đầu khng ngớt theo bản năng nghề nghiệp, tay lia bt bi ln tập giấy k đi. Đắc Phước ngưng tiếng, ci mặt cặm cụi tho gt. Bn tay xương, lng di, hai ngn t mng khoằm bấu ln phong thơ giấy xấu, xm ngắt, dng mực lợt lạt tuồng chữ của kẻ tập tnh. ng lật qua lật lại từng phong b, miệng nhẩm đọc tn người gởi, rồi rt ra một l, nt mặt sa sầm:

 

- Nội dung bức thơ nầy tui thuộc nằm lng. Thơ của m tui đọc cho sắp nhỏ viết ngy mồng chn thng hai năm 1932, bo tin nạn dơi hnh. Tui đọc đoạn nầy cho ng k giả nghe chơi:

 

"Chắc con cn nhớ hồi nẳm, lần ch Tm Ng gh thăm nh mnh, chặp tối chợt c bầy dơi xẹt ngang, phng uế đầy mặt đất? Tưởng yn, ai d nửa năm sau chng ko v bận nữa. Lần nầy lc nửa đm. Quỉ thần ơi, nằm trong nh nghe tiếng chng liệng cnh vun vt, gọi bầy then tht, điếc con ry. Khng biết cớ g m chng a v đy, sa xn xạt xuống mi nh, bm chanh chch v mi l, nghe thắt cả ruột. Nghe đồn đy l giống dơi ht mu, răng nhọn lểu như kim khu, chch khng đau, nước miếng chng c chất lm t da cứng thịt.

 

Sng ra, chn ơi, quang cảnh tiu điều, xơ xc như c cơn trốt vừa ko qua. Ruộng la vừa trổ đng đng bị chng cắn ph trụi lủi. Chuồng tru của điền chủ Huỳnh cũng bị chng tấn cng, con no con nấy lng rng mu đỏ. G vịt th khỏi ni, chết như rạ. Thấy nổi gai ốc. Sau đ l ci sợ lớn: đi.

 

Điền chủ Huỳnh l người nhiễm Ty học, vậy m bữa nọ ng mời thầy php tới lập đn cng tế. Đm t điền tới dự, chen kn sn trước. Một con ngh đực bị đập đầu, tế thần, thọc huyết hứng đầy thau lớn. Thầy php nhng mu vẽ ba ln giấy kim bổi, đốt lấy tro, chia cho mỗi người một nhm đem về rắc trước cửa nh phng đại hoạ. Rồi ng điền chủ hứa sẽ pht la ứng trước cho mọi gia đnh, chờ tới ma gặt kế. Chắc con biết, ổng c nh my xay la ngoi chợ, nhưng con khng thể tưởng tượng nổi ổng giu tới mức no. Ghe bầu chở la khẳm lườn, nối đui cắm so ngoi sng, di mt mắt. Ai cũng đội ơn ng điền chủ. Khỏi đi, nhưng mắc nợ trần thn, khng phải đời mnh m cho tới đời con, đời chu."

 

Đọc xong, Đắc Phước run tay gấp tờ thơ cũ, tho gọng kiếng lo đặt ln bn, khp mắt. Văn Trọng ngừng tay chp. Cụ gi đưa hai ngn ci nhp chặt đi kho mắt, ngăn lệ chảy. Tm tư ng thong chốc cuồn cuộn thc đổ.

Chặp sau Văn Trọng cất tiếng:

 

- Xin lỗi cụ, ti c nghe thin hạ kho sự đi điều về đời tư cụ...

 

Đi mắt cụ gi nhu lại, chơn my tri giựt nẩy vi ci. Một sợi lng bạc di trội, cong chạm g m. Văn Trọng thấy ngộ nghĩnh. N bắt anh nghĩ tới những tiểu tiết nhủng nhẳng bn lề cuộc sống, tuy vặt vnh v thường khi v can, nhưng c khả năng lm cu chuyện linh động thập phần.

 

Văn Trọng ng băm bẳm v trng mắt tủa gn mu đỏ lừ của cụ gi, hồi hộp chờ một phản ứng. Mp mi nghệ sĩ Đắc Phước nhếch như điểm cười, hỏi:

 

- ng k giả nghe họ ni g?

 

Văn Trọng lng bng:

 

- Dạ, ti nghe... cụ thứ lỗi cho... C người bảo rằng đời sống tnh cảm của cụ hơi khc thường.

 

- Nghệ sĩ no m khng vậy?

 

Văn Trọng lng tng thật sự:

 

- Nhưng trường hợp cụ... họ ni... dạ, khng biết phải diễn tả sao cho phải.

 

Đắc Phước xua tay, cười hắt:

 

- Rồi, để tui tm lược cho ng nghe chơi, sau đ muốn ph phn sao cũng được.

 

Chỉ sau mấy thng thp tng gnh Chung Vng, thằng Phước ca thạo gần hết bi bản. Thầy dạy l bầu Tm, cn mnh lới ht xướng n học từ đm đo kp. Bầu Tm coi vậy m khe khắt, lc dạy tay thủ lăm lăm thanh tre chẻ đi, vừa dng đnh nhịp vừa dng đập vai thằng Phước mỗi khi n ht trật. Lc bực mnh, ng "my, tao" với n:

 

- N, Bnh bn vắn l điệu hứng khởi, my khng được ngn m ngắt, bẻ. Ngắt như lặt rau vậy, dứt khot, khng tiếc rẻ. C lc cn phải bẻ giọng như trường hợp Lương Sơn B ng chừng Chc Anh Đi l gi cải nam trang, ht m giọng như liếng khỉ, ngoặt cnh cy cong oằn, nhưng khng được ngắt gẫy. Hiểu khng?

 

Hay:

 

- Điệu nầy l Tứ đại on, trữ tnh th thiết, ht nguyn bi buồn ngủ lắm, thnh thử chỉ rứt ra vi đoạn. Y hệt mấy điệu sầu bi khc như Vọng cổ, Trường tương tư hay Văn thin tường, bắt buộc my phải ngn nga, rảy hột. C như vậy mới mi mẫn, no nuột. Nghe chưa?

 

Khng bao giờ ng khen thằng Phước một tiếng. Đo kp ni với n, tnh ổng vậy đ, h tiện lời khen, nhưng em để lc ổng nghe em ht m hai mắt ổng lim dim như mắt thằn lằn ngấm thuốc phiện l ổng ưng bụng lắm đa.

 

Thời gian tri mau. Qua rồi ci thuở thằng Phước bị bắt lm những chuyện lặt vặt như ko mn, phựt đn mu, bưng nước, dưng mo cho đo kp, đ tới lc n được nhập tuồng thủ vai nh. N nhớ như in ci đm đầu tin đng vai tiểu đồng hầu Kim Trọng trong tuồng "Kim Vn Kiều", hồi nhứt "Tu Kiều du Thanh minh ngộ Kim Trọng", n chỉ ni vi cu hoạt no thi m lp dp muốn khng ra lời. Tht rồi quen, n được sắm vai quan trọng hơn, được ht chm vi cu. V n lớn dần theo thời thế.

Xứ Nam kỳ lc đ l đất bảo hộ tro Ty. Php cho php dn lập gnh ht l để gp tiền mua quốc tri, gip họ chống giặc Đức ở Ấu chu. Bầu gnh l kẻ cổ deo hai trng. Ngoi mặt ht gip thực dn Ty, trong ngầm ủng hộ cc đảng phi i quốc khng Php. Đ l chưa kể nội loạn Thổ phỉ thừa lc nhiễu nhương, nổi dậy cướp ph mấy vng gip ranh Cao min, ginh lại đất. Gnh Chung Vng nhổ gin lnh nạn lin min. C năm, ht đu được mấy thng, thất thu, đo kp bỏ gnh về qu lm ruộng kiếm ăn qua ngy. Cũng l thời thằng Phước tới tuổi trổ m, mp nh lờ mờ lng tơ. Giọng ht n trưởng thnh theo tuổi, ngắt bẻ điệu vui rnh rọt, ngn rảy khc bi ai như chuốc rượu sầu. Bầu Tm cn dạy n mấy điệu tn thời như Phong nguyệt, Hoi tnh, Lục xun hoa, ... Bi no bi nấy thằng Phước đều học ron rt lm ng hi hng hết sức. ng khởi tm lo lắng từ ci đm tắp ghe nghỉ tạm trong lần tản cư lnh Thổ dậy miệt Chu đốc. ng khng chợp mắt gần như thu canh, lo lắng, khng biết ngy mai ra sao. Cạnh ng, thằng Phước ngủ m mệt. Chợt, n chp miệng ớ, xoay người qung tay m ng cứng ngắt, ph hơi thở ấm gy. ng để yn, khng muốn ph giấc thằng nhỏ. Đy lưng, chỗ chưn thằng Phước gc ln đi ng, cộm nhẹ. Rồi khng biết n mộng mị thấy g m hẩy nhịp vi ci. Bầu Tm thở di. Th ra thằng Phước đang độ đương th, sẽ tới lc bể tiếng. Con ngựa ni m ng bỏ cng tập dượt lu nay, giờ đang tới ma rượn tnh, khng biết xổng cương lc no. ng suy tnh ngược xui rồi quyết định thuyết phục thằng Phước bằng một đề nghị to bạo.

 

Bm trụ gnh Chung Vng chạy loạn ngược xui, rốt cuộc cn lại năm người thuộc nhiều thế hệ. Đo Su Phụng l phụ nữ duy nhứt lo chuyện cơm nước. C đ ngoi ba mươi, ca diễn trung bnh, mặt rỗ hu mỏng, kho cười v chui mắt đa tnh, thường được sắm vai đo lẳng. Nhiều người xầm x, c ưa kp Bảy Sng, kiểu tnh i một chiều, v ai cũng biết Bảy Sng đ xấp xỉ bốn mươi, vợ lớn vợ b v con ci đm đống. Từ khi kp chnh l Tư Trọng đột ngột bỏ gnh, nghe đồn theo Việt minh khng Php, Bảy Sng nhảy v thay. Ti ring của anh so với Tư Trọng thua mấy bực, c điều Bảy Sng chịu kh nghe lời truyền gio của bầu Tm, thm diện mạo ăn đn, nn chỉ sau một thời gian ngắn, anh thủ vai chnh rnh rọt, ngon ơ. Ngặt nỗi, Bảy Sng ghiền thuốc phiện. Trước khi ra sn khấu, anh phải ko vi hơi, thần kh mới nhập vai phng dậc. Chnh anh l người an ủi v chỉ vẽ cho thằng Phước những lc n bại hoại tinh thần. Người cuối l hề Ru. Trước khi theo gnh ht, anh lm nghề thiến heo. Anh c hai bn tay ngn di thun thả thiệt đẹp, thm nghề vặt thủ cng thiệt kho. Anh xếp giấy, vấn l, chuốc bng vải v cng tinh xảo. Phng v cnh g do một tay anh hon tất. Trn sn khấu, anh ho trang lm hề nn t ai thấy mặt thật anh ngoi đời. Anh c hai luồng thị lực dị thường. Khng phải kiểu nhn xoi xi khiếm nh m như c sức thi min người đối diện. Nghe đu thuở trước hề Ru khng chỉ hnh nghề thiến heo m cn ln lt đi nạo thai non cho tiểu thơ con nh địa chủ lỡ tằng tịu với t điền. Anh c ngn phẫu thuật khng cần thuốc m. C người kể, trước tin anh phng nhn bắt đương sự hồn phiu phch tn, rồi dng kim bạc chm v huyệt yn chi, ngăn cảm gic ln no bộ. Về sau, c lẽ thức c nghiệp, anh bỏ nghề theo gnh ht. C điều tri ngược, lc đng tuồng hề Ru l lắc, hoạt no bao nhiu th ngoi đời anh trầm tư, d dặt bấy nhiu. V vậy t khi thằng Phước luẩn quẩn bn anh.

 

Gnh Chung Vng tất tả khắp sng rạch chằng chịt lục tỉnh Nam kỳ tới cận tết th giạt hướng xui về cực nam. Chốn nầy hoang sơ, rừng trầm thuỷ bưng bt. Ghe bầu neo so nghỉ chn trong một đầm nước ngọt, sen dại chen kn mặt. Loạn lạc dường như chưa lan tới đy. Thuỷ thổ v thời kh cn man d, khắc nghiệt. Điều may, vng nầy st biển nn muỗi mng t đi.

 

Thằng Phước được bầu Tm cho thp tng Bảy Sng ngy ngy v rừng lượm trứng, bẫy chim. Chưa bao giờ thằng Phước thấy chốn no nhiều chim như chốn nầy. Lớn c c, diệc, bồ nng, quạ, ... Chiều xuống, khng hiểu từ đu, c bay về đng nghẹt. Đủ loại, từ c bng, c ma, c xm, cho tới c hương, c quắm. Chim nhỏ th khỏi kể, trừ một vi loại thằng Phước quen mắt như nhạn, yến, ct, cho mo, cm nm, cn mấy loại khc n mới thấy lần đầu. Bảy Sng ni, chng thuộc giống "hải điểu", sanh sống ở miệt biển, biết "bắt" c. Mắt chng tinh như gương chiếu thuỷ, lượn trn khng, thấy được c lội dưới mặt nước. Con no lớ ngớ trờ ln l n xếp cnh đm xuống, quắp lấy, mười lần trng su, bảy.

 

Bảy Sng chu miệng, cung tay vẽ vờn đường phng của chim. Thằng Phước reo ln:

 

- Lm chim coi vậy m sướng.

 

Bảy Sng trợn mắt:

 

- Sướng qu chừng chớ "coi vậy" ci g nữa. C thứ suốt đời chỉ biết ăn c, thứ chỉ ăn hột ăn tri, cn giống người ăn đủ thứ hằm b lằng, đm cực. Nội ci chuyện lo cho đầy ci bao tử đ muốn hộc mu rồi.

Thằng Phước gật đầu, ngm nga:

 

- C dưới biển ho long... ờ... Con c lng tong ẩn bng ăn rong. Anh đi ơ... lục tỉnh gip vng. Tới đy trời khiến... ờ... đem lng thương em.... M ch Bảy n, sao mấy cu h cu ht ưa c cu mo đầu khng ăn nhậu v đu vậy ch? Con c lng tong n ăn giống g kệ n, mắc mớ g tới ci chuyện "anh đem lng thương em"?

 

Bảy Sng nhp mắt cười kh:

- Ờ, hổng biết tại sao nữa. Giơ tay ơ... anh rứt cọng ng. Thương em đứt ruột, anh giả đ ờ... ng lơ. Mầy cn nhỏ, đời cn di, chưa biết thương ai. Cn tao thương nhiều rồi, đủ hạng người, giờ nghe tới l pht ớn.

 

Thằng Phước dừng bước dưới tn cy rải bng lốm đốm, than mỏi chưn. Bảy Sng rt con dao phay giắt hng, pht quang lo ro quanh gốc cy lm chỗ ngồi. Tiếng chim r ln thon tht, một con cm nm le te lủi v bụi. Cả hai ngồi dựa lưng v gốc cy. Bảy Sng cởi ti vải, trong đựng một con g bng mắc bẫy bị bẻ cổ, đặt xuống đất, xăn o ngang ngực, tay quạt phnh phạch. Da bụng Bảy Sng trắng xanh như bụng thằn lằn, khắc mu với da mặt da tay sạm đen. Thằng Phước đưa cho Bảy Sng bầu nước ngọt. G đn ng ngửa cổ ực ngụm nhỏ, lu quu đậy nắp, chợt bung tay vật người ra đất. Thằng Phước chỉ kịp đỡ lấy bầu nước, ku hoảng "ch Bảy, ch Bảy", chồm tới quặp lấy Bảy Sng, tay miết từng chặp ln ngực người đn ng, dằn cơn hnh. Trời đứng bng. Gi la xao xc trn rặng trm minh mng. Trong tiếng th ngơ ngc từng cơn, dường như c cả tiếng sng biển ầm vọng lại.

 

Ngy no cũng vậy, giấc nầy, Bảy Sng bị cơn nghiện vật.

 

Bảy Sng dặn trước, thấy tao ln cơn lăn c ra đất, xuất hạn dầm dề, mắt trợn trắng, miệng si bọt mp, kệ tao nghe khng! N hnh một chặp rồi hết. Tao chịu trận như vậy ba thng, sẽ dứt cơn ghiền. Nhưng thằng Phước khng nỡ đứng nhn Bảy Sng gấp lưng chống chọi vật v cơn đi thuốc của thể xc. Lần no cũng vậy, n đều xng tới m chặt người đn ng, xoa nắn v thức ln thn thể tươm nhớp mồ hi, ln những sớ thịt săn cứng như ứ hơi, chực ộc ra thứ rc rưởi tanh tưởi của thm muốn. Mười lăm pht sau, Bảy Sng trở lại bnh thường, duỗi lưng thở dốc. Thằng Phước qunh qung xức dầu nng hai bn thi dương người đn ng, quệt thm vi ci ln nhn trung. Hai trng mắt Bảy Sng đục ngầu, đầm đa nước mắt sống. Lu sau anh mới thốt nn lời:

 

- Lần nầy l.. l lần thứ mấy?

 

Thằng Phước nhẩm tnh rồi đp:

 

- Thứ su mươi mốt, ch Bảy !

 

Suốt chặng đường chạy loạn, thằng Phước v Bảy Sng nẩy ra sng kiến lm dấu mỗi cơn nghiện vật bằng cch thắt gt sợi dy lt. Ba thng, vị chi chn mươi lần. Trn ghe đ sẵn su sợt lt, mỗi sợi mười gt.

 

-Nt mặt Bảy Sng rực ln, nhếch mp cười:

 

- Lẹ dữ a!

 

Day sang, thấy thằng Phước ngồi b gối cho queo, mặt chầm dầm, Bảy Sng bật dậy, ngạc nhin:

 

- Ủa, chuyện g vậy, mậy?

 

Thằng Phước thở ra ci kh:

 

- Tui cũng khng biết tnh sao.

 

Rồi n thuật cho Bảy Sng nghe lời đề nghị của bầu Tm. Bảy Sng chp miệng:

 

- Mầy trả lời ổng chưa?

 

Thằng Phước quơ tay bứt mấy cọng cỏ a, thả vu vơ ln đất, lắc đầu:

 

- Tui thấy kh lng qu...

 

Đột nhin n khc nức ln:

 

- Ch nghĩ coi, nếu.. nếu... tui khng chịu, th ci nghiệp cầm ca của tui khng... khng... biết đứt đoạn lc no.

 

Bảy Sng nng gương mặt điển trai của thằng Phước ln, soi thẳng v mắt n, hỏi:

 

- Mầy bao nhiu tuổi rồi?

 

- Tết nầy l mười hai.

 

- Vậy sao? Hồi đ tao bể tiếng đu chừng mười ba, mười bốn tuổi. M tao đu c ci giọng trời ban độc nhứt v nhị như mầy. Kh tnh thiệt đ.

 

Thằng Phước giơ tay chi nước mắt, tht tht:

 

- Chờ hết chạy giặc, chắc tui da qu lm ruộng, ch Bảy !

 

- Uổng mậy, suy nghĩ lại đi! Mầy vừa tốt m tốt giọng, sau nầy ln Si gn thủ kp chnh, hốt bạc đa!

 

- Ch cũng l kp chnh.

 

- Tao thuộc loại tp riu, kp chnh cho gnh bồ to, ti cn đủ đong gạo sống qua ngy. Cn mầy, cả một tương lai xn lạn, hực hỡ...

 

Thằng Phước bộp chộp ngắt lời:

 

- Ch Bảy thấy hề Ru c mt tay, đng cho tui...

 

Bảy Sng cười ra tiếng:

 

- A, ci thằng thiến heo đ hả? Tao biết n lc n đ bỏ nghề rồi, nn khng dm c kiến. Kể nghe chơi, thin hạ đồn lc trước n cn đi nạo thai kiếm tiền nữa nghe mầy, nghe pht ớn lạnh. Muốn biết r, mầy thử la c lm quen với n coi sao. Mặt my n bặm trợn vậy chớ hiền kh h!

 

Thực vậy, hề Ru c hai luồng thị lực khc thường, ẩn trong lm mắt su, dưới cặp chơn my rậm cong như mi che. Lc thằng Phước mon men tới cạnh, hề Ru đương ngồi v vung lưới rch. Khng ai ni g. Ngn tay hề Ru, mng cắt kho, mp thon như ngi viết l tre, chờn vờn như ma trn mng lưới căng giữa hai ngn ci quắp. Ci g ở hề Ru cũng lạ. Tựa như mọi thứ nằm bừa bộn đy đ, b mụ vui tay, quơ quo rp đại. Đi mắt của ph thuỷ, bn tay của thợ vẽ, ngn chưn của d nhơn, linh hồn của kẻ gieo rắc tiếng cười.

 

Chợt hề Ru cất tiếng:

 

- Mầy suy nghĩ kỹ chưa?

 

Thằng Phước giựt tht, lu lưỡi:

 

- Tui ớ... tui cũng... chưa r nữa, ch !

 

- Vậy tới đy lm g?

 

Thằng Phước ngọng nghịu:

 

- Quớ... tui tới ơ... hỏi ch...

 

- Bầu Tm cho tao biết hết rồi. Chịu hay khng tuỳ mầy. Ưng th tao động thủ.

 

Thằng Phước ni mau như sợ qun:

 

- Cn ch nghĩ sao?

 

- Trăng sao g ở đy? Chuyện của mầy, đu phải của tao.

 

- Tỷ như tui chịu th... th... sau nầy tui lấy vợ c con được hng?

 

Hề Ru ngưng tay, hai ngn chưn gin ra, ngọ nguậy cho đỡ mỏi, day mặt ng thằng Phước, thấp giọng:

 

- Mầy thử nghĩ, con heo người ta thiến n với mục đch g? Để lc n trổ ni, n khỏi nứng tnh, khng tổn hao sức lực. ở đời, đu c thứ g "được" m khng "mất". Mọi sự đều c ci gi của n.

 

Ton thn thằng Phước run rẩy:

 

- Tui s..ơ...ợ ch .

 

Hề Ru lạnh lng:

 

- Th thi, ai p?

 

Vừa khi ấy, c cơn gi lướt qua cửa, cuốn vi tờ giấy mở phong phanh trn bn. Nghệ sĩ Đắc Phước quơ tay chặn lại. Khng kịp. Một tờ lảo đảo rơi xuống sn gỗ. Chuyện kể đứt đoạn. Khng biết từ bao giờ, bng nh nhem bủa đầy căn gc nhỏ. Thng tm, chiều no cũng mưa. Ngoi kia, mảnh trời xm bầm. Gi x xao xc chm mận trắng. Tiếng động dưới lng hẻm hối hả trước cơn mưa lớn.

 

Đắc Phước lượm l thơ cũ, gấp tư, đứng ln đi bật cng-tắc đn. Thng tm x hội chủ nghĩa, điện cp. Chưn đn cầy từ bệ thờ ng b được đem xuống, vừa lo ln th nh chớp loằng ngoằng in ln vch, ko theo tiếng sấm nứt trời. Diễn tiến ngắn ngủi m khng hiểu sao, k giả Văn Trọng c cảm tưởng như vừa vn mn bước qua cảnh giới khc. Từ thực tại li lại. Từ nh sng tắt lụn bng ln. Giờ, cn lại những đổ vỡ của thanh sắc kiu hnh, của đn đuốc huyền thoại, của tuồng tch mất cảm gic. V trận mưa nhiệt đới nặng trịch. Gi như căm phẫn, đập khng thương tiếc ln mảnh đất ốm cong.

 

- Tui kể tới đu rồi h?

 

Văn Trọng ht hơi su, nhắc:

 

- Tới đoạn ng c k với hề Ru.

 

Nt mặt cụ gi thong trầm ngm, cổ họng khẽ pht tiếng "hừm":

 

- Trời đổ mưa ngang xương lm mất hứng. Ni theo giọng tuồng, nước mưa dội sạch mọi rc rến qu khứ. Qun , khng đời no. Nhưng phải cng nhận, c sạch.

 

Văn Trọng nhu my khng hiểu. Giọng cụ gi đều đặn như biểu đồ nhịp đập của một đời sống mất thăng trầm:

 

- Tui cn nợ ng k giả một cu trả lời. Số l như vầy... Chẳng c ai p uổng g tui hết , m tự tui định đoạt lấy số phần mnh. Rồi, như ng k giả biết đ, sự nghiệp tui ln như diều căng gi. Ci năm chia đi lnh thổ, c kẻ rủ r tui tập kết ra ngoải. Tui kẹt lại v phải về qu chịu tang cha. Sau đ tui ln Si gn gầy dựng tiếng tăm. Đu năm 1967, tui lưu diễn Ba-l, mc nối lại với một vi đồng ch cũ, trở nn cn bộ nội thnh từ đ. Thiệt tnh, đời sống tui khng bnh thường như của mọi người. Tui đng tuồng khng phải mỗi đm, m quanh năm suốt thng. Trước mặt tui lc no cũng c tấm gương trng thuỷ, hiện ra diện mạo ho trang vai nầy vai nọ, lẫn lộn. Tui khng cn l tui khi no, chẳng hay. Mất tiu. Chỉ cảm thấy hứng tnh với chnh mnh. Tui đng chặt, kho kn, tối tăm. Dịp tổng cng kch tết Mậu thn khng như , tui lnh mặt v bưng, chỉ cn ht xướng động vin tinh thần lai rai. Bấy giờ tui sạch. Tất cả trở nn v nghĩa trước ci chết rnh rập. Người bạn đồng ch chia chung manh bố rch đm Trường sơn, cả những khoi lạc khng tn gọi, một hm trng bom, xc nt bấy, cn lại bn tay đeo nhẫn cưới. Chiếc nhẫn ấy, tui giữ tới by giờ, l chứng tch đời đời ăn su lng tui, g thi gim ngu xuẩn của chủ nghĩa. Bao nhiu danh vọng, tất cả biến động tang thương của đất nước l đy, nơi ngn tay nầy...

 

Ni tới đ, cụ gi lun run giơ cao bn tay. nh kim loại lo ln, mỏng như lằn chớp cơn mưa ngũ cung vi giọt đọng.

 

Ng Nguyn Dũng

 

 Trở về trang tc giả v tc phẩm