Mu Tm Mồng Tơi

Qun Văn

 

Mu Tm Mồng Tơi

hồ trường an

 

Trn đất Php, ti đ từng ăn canh rau mồng-tơi xanh nấu với tm he . Đi khi lười biếng, ti đi ăn self-service, mn lgume ăn km với thịt vẫn l rau mồng tơi xanh nghiền trộn bơ lạt v kem tươi . Kh m tm được mồng tươi tm. Mồng tơi xanh to l hơn, cọng bụ bẫm hơn, nấu canh tm he cũng ngọt khng km mồng tơi tm. Vậy m trong tm hồn ti, l mồng tơi tm đ mọc rễ từ lu lắm rồi, trải qua bao khc quanh o le của lịch sử v đ tỏa một mu tm thật lng mạn v thật thi vị trong suốt thời thơ ấu của ti .

Bạn ơi, chắc bạn chưa qun l mồng tơi tm ngoi bờ giậu khi bạn cn ở bn qu nh? Dường như chỉ ở xứ miền nhiệt đới như xứ sở mnh mới c mồng tơi tm m thi . Ti cn nhớ vo thuở ba ti về Ng Ba Trung Lương (tỉnh Mỹ Tho) lập nghiệp, b ngoại ti bảo ti v chị ti nn gầy dy một giậu mồng tơi tm chung quanh khu trồng rau thơm. Chị em ti chẻ nứa thnh những thanh hơi mỏng để đan giậu . Chỉ chừng hai ngy thi, bờ giậu thnh hnh với những thanh nứa đan nhặt với những hnh mắt co . Chị ti li từ gian bếp đen ng v mồ hng v khi bếp, lấy một ci gi nhỏ đựng trong mo cau . Mở gi giấy ra, ti chỉ thấy những hột đen đen ngoi bọc một lớp vỏ nhăn nheo . Chng ti đo những lỗ nhỏ cỡ đồng xu v su ba phn, mỗi lỗ cch nhau nửa thước, rồi bỏ một hột mồng tơi trong đ. Ngoại ti ni:

- By giờ l vo giữa ma mưa, cc chu khng cần tưới lm g. Mồng tơi tm dễ trồng lắm.

Chng ti chỉ chăm bn những loại rau khc, hầu như qun lng những hột mồng tơi gy giống đi .

Ma mưa thng bảy ko về. Những trận mưa ko di c khi suốt ngy, suốt đm. Mưa ngập ở dy cy đu đủ v lm cho mấy gốc đu đủ ng thủy chết đi . Rồi vo một ngy nắng đẹp, ti bắt gặp trn lớp đất ướt mịn, những mầm cy l non mơn mởn nh ln. Những cơn nắng lũ đ lm cho hột mồng tơi nứt vỏ, những trận mưa ro ấp ủ cho mầm sống nh ln. Rồi th cng với mưa nắng, sương buổi sng lm cho mầm cy trưởng thnh mau chng; chỉ độ hai tuần thi, n đ thnh một sợi dy leo b dọc theo một thanh nứa, l vẫn xanh mơn mởn để rồi cng với cọng dy ửng ln mu tm v rồi tm sẫm dần. L mồng tơi c hai mặt: mặt dương quay về nh sng mặt trời nn c mu xanh của diệp lục tố, cn mặt dưới ẩn trong bng rm th c mu tm.

Từ dy chnh, len qua những nch l, những vi dy mồng tơi mọc di ra thnh những dy phụ bm ngang, bm dọc theo những thanh nứa đan hnh mắt co, chỉ trong vng một thng thi, bốn mặt giậu chung quanh khu trồng rau đ được l mồng tơi mặt xanh mặt tm che kn rợp.

D ma mưa tri qua, d dầu gii dưới những cơn nắng trong tiết trời kh ro, dy mồng tơi vẫn mượt m, tươi mt, thấm nhuần nhựa sống dồi do .

Thế l khu trồng rau của chng ti, nhờ giậu mồng tơi đ c một chỗ ring biệt giữa những cy cỏ hoang dại mọc hỗn tạp. Ngoại ti giậm thm những cy bồ ngt để nấu canh tm, giậm thm những khm cao kỷ để nấu canh thịt. Rồi th cải ngọt, rau tần , rau diếp, rau thơm, ng gai, rau cần tu được trồng theo từng luống. Những loại rau ny cần phải tưới nước v chăm bn cẩn thận. Ring những dy mồng tơi th khng cần săn sc, vẫn đm tược nẩy vi .

Ti đ từng say ngắm sự tăng trưởng của những dy mồng tơi ngoi giậu . Những ngy nắng ro, l mồng tơi trng thật mướt, mặt l bng lng rung rinh dưới những cơn gi nhẹ hiu hiu, le ln những chấm sao nhấp nhy . Ti hi một vi l v st trong lng bn tay, khoan khoi cảm nhận chất nhựa trĩn ướt của l. V c những đm rằm, trời trong my tạnh, ti cũng đến thăm giậu, m mải nhn nh trăng git bạc v trắng thủy tinh trn những phiến l lung linh, hư ảo .

Ngoại ti khng nấu canh mồng tơi sung đu . B cũng hi rất nhiều l mồng tơi, rồi cng với rau tập tng, rau bồ ngt, rau cải trời, rau dịu để nấu canh tm. Những con tm he được ngắt đầu, bc vỏ, bỏ đui, rt gn mu, đem quyết nhuyễn v tra thm tiu, hnh l, nước mắm ... rồi vo từng cục trn trn, dẹp dẹp thả vo nồi nước si, trước khi bỏ rau mồng tơi v rau khc vo . Canh rau do đ, thật ngọt, được mc vo những chiếc t snh sản xuất từ Li Thiu, với một nt họa phng bt bằng tay .

Mm cơm thuở ti cn thơ ấu chẳng mấy thịnh soạn. Cng với canh rau, ngoại ti kho c bống trứng, hoặc c r mề, kho bằng tộ để cho c được thấm thp, mặn mi hơn. Đi khi trn mm cơm c thm mn xo, nhưng độn rất nhiều gi hoặc rau cng cua hay rau cần ta . Mm đựng thức ăn th bằng thứ gỗ tầm thường, đũa vt bằng tre; chn dĩa v muỗng cũng bằng snh, cng do cc l gốm Li Thiu sản xuất. Những thuở đ, ba m ti rất yu thương nhau, cng chấp nhận cảnh ngho để tch ra khỏi đại gia đnh dưới sự quản trị nghim khắc của ng nội ti . M ti tự ho l chồng mnh đ bắt đầu sống cuộc đời tự lập. Rồi đ, cng cuộc lm ăn của ba m ti dễ dng hơn, cảnh nh được sung tc hơn. Bn ăn phủ khăn trắng, chn dĩa snh được thay thế bằng đồ sứ mỏng tanh v bng hơn, đũa tre được đổi thnh đũa mun c đầu bịt bạc hoặc đũa sơn son. Vậy m, canh rau mồng tơi vẫn được dọn thường xuyn. B ngoại ti ni:

- Sắp nhỏ hay nổi rm sảy v đổ ghn con mắt, phải cho tụi n ăn canh mồng tơi hay ăn canh bồ ngt để cho tụi n giải nhiệt.

Bồ ngt nẩy l khng kịp theo nhu cầu những nồi canh rau trong gia đnh ti thuở đ. Chỉ c giậu mồng tơi mới cung cấp đủ mn canh rau thường xuyn m thi . Mặc kệ nắng chy hay tiết trời kh hạn, những giy mồng tơi vẫn thản nhin hiến dng l v mầm sống phong ph. Chng tươi mt, mềm mại như c gi đẹp dậy th. Chỉ cần trải qua một đm sương l l v đọt đ thấm nhuần chất nước trong mt rồi .

V th vị hơn nữa, những tri mồng tơi tm thẳm, to cỡ đầu mt đũa, bp dẹp tri mồng tơi giữa hai ngn tay, chất nước mu tm tươi tiết ra . Chị ti hi rất nhiều tri mồng tơi để lm mực tm, viết một l thư kể tội trng giang đại hải c bạn trong xm m nhờ ti chuyển giao .

Ti cn nhớ r thuở đ, chị ti cỡ bảy tm tuổi, để tc v ăn mặc nam trang, theo lũ con trai chơi những tr chơi con trai . Lối xm hầu như qun chị ti l gi . Lc no cũng liếng thoắng nghịch ngợm, lấy mực mồng tơi vẽ ln mặt rồi đi dọa con nt. Những đm rằm, chị thủ sẵn những bng nấm sng (nấm ln tinh) đợi những b hng xm đem bnh v tri cy ra sn cng rằm, chị rn hừ hừ, rồi np vo lm bụi đối diện với sn, tay cầm nấm sng quơ ln. Cc b tưởng l ma, la bi hải, rồi lết vo nh, bỏ bnh tri lại . Chị chui ra lấy hết bnh tri v khng qun bỏ lại vỏ tri cy v giấy phong bao bnh cho khổ chủ.

Ba m ti v mi lo lm ăn nn t khi săn sc v gio dục chng ti . Như rau mồng tơi, chng ti tăng trưởng tươi mt khỏe mạnh. Những người ở xa mới tới xm thường nhn chng ti khen:

- Hai đứa nhỏ coi " ngộ" qu chớ. Nhứt l ci thằng anh, vừa cao ro, trắng trẻo, mắt sng như sao .

B lối xm ở gần nh chng ti nhất, nhn trề:

- Đứa lớn l con gi đ đa . Con gi g m như quỉ sống, ma vương. Khạp nước trong của tui để dnh nấu nước pha tr m n dm thọc chn dơ v để rửa chớ.

Tuy ght chị ti như vậy m mỗi khi chị ti mang qua t canh mồng tơi do ngoại ti nấu, b khng qun thưởng cho chị khi th tri ổi, khi th khc ma, phong bnh in.

Năm 1946, ba m ti đem chị em chng ti đi chạy giặc. Với chiếc xuồng ba l, ba m ti vượt từ Cai Lậy (Mỹ Tho) qua Ci Tu Thượng, Ci Tu Hạ (Sa Đc), vượt qua sng Bassac (Cần Thơ) rồi theo kinh Bảy Ngn xuống tới Hỏa Lựu, Hc Hỏa . Ở Hc Hỏa ba thng, gia đnh ti tri xuống Chắc Băng, v ở tại xm Cy Đa cch chợ Chắc Băng su cy số. Ở đy đất phn, chẳng c rau cỏ chi cả. Chung quanh l đồng hoang, nắng chy . Nhưng con kinh đo, chạy qua xm c rất nhiều c sặc rằn lẫn c r mề. Chị em ti thường vo rừng trm hi đọt choại về nấu canh hoặc luộc. Thm canh rau mồng tơi v qu nh ở Ng Ba Trung Lương (Mỹ Tho) biết chừng no!

Vo năm 1946, vừa thấy tnh hnh yn ổn, m ti đem chị em ti hồi cư . Về qu cũ, gia đnh ti trở lại nếp sống đạm bạc như xưa . M ti bn bớt tư trang v những mn đồ sứ. Canh rau mồng tơi được nấu thường xuyn, nhưng khng cn nấu với tm thịt, m chỉ nấu sung v nm thm một cht mắm ruốc cho ngọt. Chiến tranh cng lc cng khốc liệt. Con lộ băng qua trước ng nh ti thường xảy ra những cuộc chạm sng kinh hồn.

Chng ti nghỉ học. Tm được tập giấy trắng v ngi viết l tre cũ, ti hi tri mồng tơi pha chế thnh mực tm chp những bi ht nổi tiếng đương thời . Trn nền giấy ố vng, những hng chữ g gẫm, sắc nt v lối trnh by sạch sẽ cũng lm cho tập giấy c vẻ ngoạn mục ring.

Trong cuộc chạm sng ở trước nh, ti bị một vết đạn trn đầu . Sau hai tuần hn m ở bệnh viện Mỹ Tho, ti được giải phẫu . Vừa khi ti lnh mạnh ăn giả bữa, chị ti đem một " g-men" đựng canh rau vo để ti ăn cho ngon miệng hơn. Lc đ, ti ngạc nhin qu đỗi, chị để bm-b v mặc quần sa-teng đen, o b ba lụa tm, đi guốc sơn đen. o lụa tm vẫn l mu mực mồng tơi m ti ưa chuộng.

Rồi chng ti bỏ Ng Ba Trung Lương, về Vĩnh Long sống nhờ ng nội chng ti . Chung quanh nh, chng ti ro giậu mồng tơi, trồng bồ ngt, cao kỷ, bạc h, cy l giấm. Mm cơm qu nội c bt dĩa sang trọng, nhưng thức ăn rất đạm bạc. Việt Minh đ sung cng hết ruộng đất của ng nội ti . Sản nghiệp của ng dần dần khnh kiệt. Với ti chế biến kho lo, m ti lm những mn đạm bạc nhưng ngon lnh v tinh khiết: canh rau nấu bột ngọt, c cơm kho tương ăn với dưa leo v rau thơm, c linh, c r kho sả ớt, con ruốc chấy tp mỡ ... Giậu mồng tơi qu nội đ gip cho mẹ con ti chịu đựng ci ngho trong cuộc chiến tranh giữa Php v Việt Minh suốt chn năm.

Gia đnh ti lại bắt đầu sung tc khi ba ti đi khng Php trở về. Mm cơm đ c những mn xp nấu với bột m hoặc xp nấu với cải bắp, khoai ty, hnh ty v thịt b, nhưng chng ti vẫn thch ăn canh mồng tơi, nhứt l để tưởng niệm b ngoại ti chết vo năm 1948.

Từ năm 1967, chị ti thực sự bước vo lng văn do sự gip đỡ của ng b V Phiến. Vừa viết văn, lm bo, vừa đi dạy Anh văn, chị ti c nhiều tiền. Vậy m chị vẫn ở trong căn nh hẹp t ở gần ta đại sứ Cam- bốt. Chị cho rằng chỉ ở trong ci nh đ, chị mới lm ăn khấm kh. Ti cứ ăn chực, sống nhờ chị để đi học, m rồi cứ lận đận ở bực đại học hoi . Mm cơm ở nh thật thịnh soạn. Vậy m vo những buổi xế nng nực, uống nước cốt tri cy, uống bia v coca m khng đ kht, chị ti dặn c gip việc:

- Em nấu canh mồng tơi v kho c bống trứng cho chị đi .

Rồi ti vo trường Bộ Binh Thủ Đức, kha 26, bắt đầu từ khoảng đầu thu 1967. Vo Tết Mậu Thn, Việt cộng mở một cuộc tổng tấn cng, trường hon việc huấn luyện. Cc sinh vin sĩ quan phải ở trong tnh trạng ứng chiến. Nh bn dọn cơm ăn ton l thịt tru nấu với khoai lang hoặc cc thực phẩm đng hộp. Khng c chất rau cỏ trong người, chng ti (cc bạn đồng kha v ti) cảm thấy to bn, bực bội . Nhiều đm, ti nằm ngủ trong căn liều cắm bn giao thng ho, mơ thấy mnh lạc vo những khu rừng xanh mt, c những bồn nước mưa trong vắt, c những rẫy trồng rau mơn mởn v tươi hơn hớn, nhứt l giậu mồng tơi với những phiến l mặt tm, mặt xanh, lung linh hư ảo dưới nh trăng huyền hoặc. Trong thời gian đ, chị ti kẹt ở Lộc Ninh. Khi về được Si gn, c đến Thủ Đức thăm ti, đem theo rất nhiều tri cy v rau . Ti v cc bạn bắc ba cục gạch, chất củi kh nhm lửa rồi dng nn sắt đun nước si, thả rau vo luộc hoặc nấu canh với bột ngọt. Bữa cơm rau mồng tơi đầu tin trong cuộc Tổng tấn cng Tết Mậu Thn mới ngon lnh lm sao! Anh bạn Q. đem cơm v nước tương ở nh bn về, cả bọn bốn đứa ngồi xm xt bn nn sắt, chan canh vo cơm, rồi chấm rau vo nước tương, nhai rau ngau ngu, hp nước canh x xụp, cảm thấy gan ruột mnh mt mẻ, mnh được cht sinh tố tươi mt, mnh được nhuận trường.

Mn kha 26, ti thực sự bước vo đời lnh suốt bảy năm rng, l gt giầy saut khắp Qun Khu 3. Ny Bến Ct, Lai Kh với bản doanh bộ Tư lệnh Sư Đon 5. Ny Trị Tm nằm trong đồn điền cao su Michelin. Ny Ty Ninh c chợ trời Hiếu Thiện băng qua bin giới . Ny Ph Gio với thị trấn mới c những căn cứ Mỹ đng. Ny Củ Chi, nơi ổ giặc np kn đang lm bn đạp để tấn cng Qun Khu 3, đm đm ti c thể nghe tiếng chy gi l bng trong cc xm xa . Ny Tống L Chn, căn cứ được mệnh danh l " con mắt hồng ngoại tuyến" đ từng dọ dẫm v ngăn chận sự xm nhập của địch qun vo lnh thổ Qun Khu 3. Ny Phước Long, ải địa đầu cực bắc đ chịu nhiều cuộc pho kinh hồn cuối năm 1974 v lẫn trong rừng chồi c những so huyệt của địch với những tn Chiến Khu D, mật khu Dương Minh Chu, vng Tam Gic Sắt với chiến dịch ma mưa, cao điểm Đng Xun ... Sau hết ti về bộ Tư lệnh Qun Đon III v Qun Khu 3 ở Bin Ha, lm việc trong ban Bo Ch.

Ti đ đi nhiều địa danh, đ theo những ton Dn Sự Vụ đưa đồng bo ở cc vng xi đậu về khu định cư lnh nạn Cộng sản. Bước chn ti đi trải qua những vng rừng chồi rậm rạp, những cnh đồng nhiều hố bom, những ruộng dưa hấu bỏ hoang, những khu vườn đất cn kht pho v cy cối loang lổ vết đạn. Vậy m rau hoang dại vẫn sinh si
nẩy nở. Nhiều nền nh cn st lại gin mồng tơi tm. D khng ai săn sc, d khng kh nồng thuốc khai quang, dy mồng tơi vẫn mượt m bm vo những nhnh cy kh, trườn mnh ln nền đất để phơi by những phiến l mọng nước, rung lấp long dưới cơn nắng đổ lửa .

Cuối xun năm Ất Mo, sau khi Việt cộng xm lăng ton thể miền Nam, ti bỏ xm ở Ph Nhuận, về nh chị ti ở gần hồ tắm Thin Nga t tc. Anh rể ti, nh thơ T Thy Yn đ đi học tập cải tạo . Chị ti bị cấm hnh nghề viết lch, bn dần từng mn trong nh. Gin mồng tơi ngoi bờ ro v bn cửa sổ mọc xum xu . Nồi canh mồng tơi thời
khng Php ở tại Ng Ba Trung Lương c dịp nấu lại, v chẳng c tm thịt m chỉ mm bằng vi tha mắm ruốc, thm một cht ớt bột v tiu . Ti cng với chị ti v cc chu cứ ăn canh mồng tơi, rau muống luộc, trứng luộc dầm với nước mắm từ bữa ăn ny sang bữa ăn khc. Vậy m chị ti vẫn vui vẻ, hồn nhin, ni khi hi, kể chuyện tiếu lm khng ngớt. Trong khi đ, ti lo sợ bị bắt v khng đăng k học tập. Tc ti bạc đi nhiều m qui lạ thay, tuy chị ti lộ vẻ vui tưoi, nhưng tc của chị bạc mau chng. Nhưng khun mặt hai chị em ti khng gi ho, dng dấp vẫn dẻo dai . Nội lực, tiềm lực của chị em ti lm sao cạn với trong tnh thương đm bọc của một số bạn b? D qua biết bao nhiu vận nước bi thảm, d trải qua những tai ương, chng ti cn niềm tin yu cuộc đời . Chng ti l những dy mồng tơi tm, mượt m b trn mặt đất mấp m, lăn xả vo gai gc để trổ l, đm tược, tha thiết quấn vi vo .

Chng ti giờ đy d kẻ ở bn qu nh, người sống nơi tha hương vẫn bền lng đợi anh Yn trở về trong một ngy nước nh được thot khỏi ch thống trị của Việt cộng. Anh Yn cn ở nh, rất dở chịu đựng. Thế m anh đ chịu đựng trong ngục t lao động của Cộng sản suốt bảy năm rng. Tin mới nhứt từ qu nh đưa sang l anh vẫn khỏe mạnh. C chạm trn v thử thch gian nan, ti mới r phần tiềm lực su sắc nhứt của từng c nhn. Ti đ đương đầu với sinh kế gian nan trn ci xứ nổi tiếng về nạn thất nghiệp l xứ Php. Nếu anh Yn trong vng kềm kẹp khắt khe của Cộng sản, vẫn l dy mồng tơi tm, trườn mnh vo chng gai, th trn đất Php, ti cũng b ln những nhiu kh phiền toi của sinh kế, kiếm cht t tiền để mua qu v thuốc men gởi về cho mẹ ti, chị ti v cc chu ti .

C một thời gian, nằm trong căn phng tại thnh phố Meudon, cch Paris hng mười cy số, trn ngọn đồi cao, đm đm vọng tiếng c rc ở ba rừng, ti hnh dung lại giậu mồng tơi v t canh mồng tơi tm nấu với vi thứ rau khc cng tm he . Ti đ thấy rồi, qua hồi ức, trn những phiến l ng mượt dưới nh trăng, trong đy bt canh cả một cuộc đời thăng trầm của gia đnh ti, những vận mệnh bi đt của qu hương ti . Tuy vậy, cng với mi tc sớm điểm bạc, ti đ giữ một cht tươi mt tận trong ci tiềm lực thm thy, để cn hy vọng ngy về, để kể cho con chu nghe lại một loại rau mt lnh của qu hương từng nui sống gia đnh ti v gieo cho ti niệm về ci ung dung, tươi mt của một tm hồn thơ mộng khng bao giờ hủy diệt trước nghịch cảnh.

 

Hồ Trường An

 Trở về trang tc giả v tc phẩm